Column 'Worstelen met monumenten'
april 2009
Hoe waardevol we onze monumenten ook vinden, in de praktijk wordt er heel wat afgeworsteld. Of het nu gaat om het behoud van de oorspronkelijke functie, om restauratie en renovatie, om het vinden van een nieuwe bestemming, om de exploitatie of om onderhoud en beheer. In binnen- en buitenland breken heel wat mensen en organisaties er hun hoofd over en komen tot verschillende oplossingen.
Zoveel is duidelijk geworden uit de onderzoeken die we hebben laten uitvoeren en de werkbezoeken die we hebben afgelegd. Bij het zoeken naar een nieuwe bestemming voor Paleis Soestdijk wilden we niet het wiel opnieuw uitvinden, maar leren van de ervaringen van anderen en daar ons voordeel mee doen.
Wanneer wordt een nieuwe bestemming een succes? Een zorgvuldige voorbereiding, een integrale visie die betrokken partijen bindt, goed inzicht in de mogelijkheden van het monument, transparantie, open communicatie en inzicht in de financiële consequenties op korte en lange termijn blijken belangrijke succesfactoren te zijn. En zonder een flinke dosis creativiteit, durf, draagvlak, deskundigheid en doorzettingsvermogen is een herbestemming gedoemd te mislukken! Bij de aanpak voor Soestdijk proberen we deze lessen in praktijk te brengen, zoals u kunt lezen in deze column of in de projectresultaten.
Bij sommige monumenten zien we als nieuwe bestemming een commerciële functie zoals een hotel-restaurant of luxe appartementen. Ook zijn veel (overheids)kantoren, bibliotheken en musea ondergebracht in monumenten. En bij de musea gaat het dan vaak om voormalige woonhuizen van koninklijke en adellijke families waar de rijke interieurs als het ware 'bevroren' zijn.
Geld blijkt een cruciale factor te zijn bij zowel commerciële als niet-commerciële bestemmingen. Commerciële partijen en particuliere landgoedeigenaren maken, naast hun commerciële activiteiten, vaak gebruik van subsidies, sponsoring en loterijen om hun exploitatie rond te krijgen. Monumenten in overheidsbezit worden vaak verhuurd en musea, al dan niet gehuisvest in een monument, komen grotendeels voor rekening van de overheid. Ook bij de toekomst van Soestdijk zal geld dus een belangrijke rol spelen.
In plaats van in ons eentje te worstelen kunnen we leren van landen als Engeland en Duitsland. Daar zijn sterke koepelorganisaties ontstaan waar overheid, bedrijfsleven en particulieren de krachten bundelen bij de ontwikkeling, exploitatie en het beheer van (koninklijk) onroerend erfgoed. Misschien een idee voor Nederland?
Jan Altenburg
directeur Paleis Soestdijk