Willem van de Sluis - Sportdomes
Kunstenaar: Willem van der Sluis
Kunstwerk: Sportdomes
Locatie: Detentieboten in Zaandam
Willem van der Sluis heeft sportdomes ontwikkeld voor de twee detentieboten in Zaandam.
Hoe ontwerp je een ruimte voor een gebruiker die daar eigenlijk niet wil zijn? Het is een van de fundamentele vragen die Willem van der Sluis stelde bij de opdracht voor een (kunst)toepassing voor de luchtkooien van detentieboten. Het ontwerpproces had een compleet nieuwe vorm van de luchtkooien tot resultaat, en ook een wezenlijk andere ervaring van de gebruikers van die luchtkooien.
Sportdomes
Geen luchtkooien, maar Sportdomes noemt Willem van der Sluis zijn ontwerp veelbetekenend. Ze staan op de vaste wal, een naast iedere detentieboot. Enkele malen per week kunnen de ‘bewoners’ van de detentieboten (lichte criminelen en uitgeprocedeerde asielzoekers) hier één of twee uur sporten: volleyballen, badminton, voetballen of rennen op de sintelbaan. Voordat ze bij de Sportdomes aankomen, hebben ze al een hele route gelopen: trappen af, poortjes door, de brug over, de wal op, de sluis in en de sluis uit. Dan bevinden ze zich ineens middenin een sportveld, dat wordt overspannen door twee aan elkaar gevoegde koepels die met decoratieve fijnmazige patroon de ruimte tot een binnen- én een buitenruimte maken.
Inspiratie
Het is vooral de bijzondere ruimtelijke ervaring van de koepel die Van der Sluis inspireerde bij zijn ontwerp van de sportdomes. Een koepel zorgt ervoor dat de ruimte van binnen als indrukwekkend en overweldigend wordt ervaren. De koepel is overal ter wereld toegepast: in godshuizen, maar ook in andere gebouwen die iets van een hemelse grootsheid willen uitdrukken, zoals het Pantheon in Rome, de Sint-Pieterskerk in Rome en de Aya Sophia in Istanbul.
Ook is het ontwerp van Van der Sluis een knipoog naar de koepelgevangenissen zoals in Haarlem en Breda, die gebaseerd zijn op het panopticumprincipe van de Britse jurist en filosoof Jeremy Bentham. Waar Van der Sluis de ruimtelijke ervaring van de koepel ten dienste stelt van een positieve ervaring van de gebruiker, staat in de koepelgevangenissen de ruimtelijke werking ten dienste van de bewaking. Doel van het panopticumprincipe is dat de bewakers de gevangenen vanuit het midden constant in de gaten kunnen houden.
Demontabel
De detentieboten liggen voor een periode van ongeveer vijf jaar op een bepaalde plek, om daarna naar elders verplaatst te worden. Om de luchtkooien op de vaste wal gemakkelijk mee te kunnen nemen en in te schepen, moesten ze demontabel zijn en ook weer gemakkelijk in elkaar te zetten.
De domes zijn vanwege hun duurzaamheid voordeliger dan vergelijkbare voorzieningen die op de markt te koop zijn. Een abstract decoratief patroon dat naar boven toe transparanter wordt geeft de koepels een bijzondere lichtval met een sprookjesachtig schaduwspel als de zon schijnt. 's-Avonds stralen ze als lampionnen. Terwijl de gedetineerden op grondniveau van buitenaf onherkenbaar blijven. Op de vloer is naast belijningen voor sporten en een sintelbaan, een kompas aangebracht.
